Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ thiên tài, người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Người tượng trưng cho những giá trị cao đẹp nhất của tâm hồn, ý chí, nhân cách Việt Nam; là tấm gương sáng ngời về phẩm chất đạo đức cách mạng; là hình ảnh gần gũi giữa lãnh tụ và nhân dân. Người đã khai sinh ra nước Việt Nam, mang lại tự do, ấm no hạnh phúc cho nhân dân ta và Người đã sáng lập ra lực lượng quân đội nhân dân vì nước vì dân, phụng sự tổ quốc, phục vụ nhân dân. Trong tất cả các lực lượng quân đội ta, có một bộ phận đó là "Quân y" luôn quên mình vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, luôn không ngừng phấn đấu học tập và làm theo tấm gương, đạo đức phong cách và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Hình ảnh người bác sĩ quân y Việt Nam là hình ảnh đẹp đẽ kết tinh giữa trí tuệ, lòng nhân ái và tinh thần kỷ luật thép của người lính. Trong 80 năm trưởng thành và phát triển (1946-2026), lực lượng quân y không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe bộ đội mà còn đảm nhiệm những nhiệm vụ chính trị đặc biệt, thầm lặng mà cao cả, góp phần bảo vệ Tổ quốc trong mọi hoàn cảnh.
Trước hết, người bác sĩ quân y là những chiến sĩ trên mặt trận không tiếng súng nhưng đầy cam go. Họ có mặt ở những nơi gian khổ nhất: vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, nơi điều kiện y tế còn thiếu thốn. Trong chiến tranh, họ băng mình qua bom đạn để cứu chữa thương binh, giành giật sự sống từng giây từng phút. Trong thời bình, họ vẫn âm thầm chiến đấu với bệnh tật, dịch bệnh, thiên tai. Những năm gần đây, hình ảnh các y bác sĩ quân y xung phong vào tâm dịch, không quản hiểm nguy, đã trở thành biểu tượng sáng ngời của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Không chỉ làm nhiệm vụ chuyên môn, bác sĩ quân y còn mang trên vai nhiệm vụ chính trị đặc biệt. Họ tham gia các hoạt động đối ngoại quốc phòng, các sứ mệnh gìn giữ hòa bình quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Ở những vùng đất xa xôi, họ không chỉ chữa bệnh mà còn lan tỏa hình ảnh một đất nước yêu chuộng hòa bình, giàu lòng nhân ái. Công việc ấy diễn ra lặng lẽ, không ồn ào, nhưng có ý nghĩa to lớn trong việc xây dựng niềm tin và tình hữu nghị giữa các dân tộc.
Điều làm nên sự khác biệt của người bác sĩ quân y chính là phẩm chất “vừa hồng, vừa chuyên”. Họ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn vững vàng về bản lĩnh chính trị, trung thành tuyệt đối với Tổ quốc và nhân dân. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, họ cũng đặt nhiệm vụ lên trên hết, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì nhiệm vụ chung. Sự hy sinh ấy nhiều khi rất thầm lặng: là những ca trực xuyên đêm, những chuyến công tác dài ngày xa gia đình, hay những nguy hiểm luôn rình rập nơi tuyến đầu.
Bên cạnh những bác sĩ quân y, lực lượng y tế trong quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng phục vụ cứu chữa thương bệnh binh, chăm sóc sức khỏe nhân dân còn có một lực lượng quân y đặc biệt, được giao nhiệm vụ chính trị trọng tâm đặc biệt đó là những người bác sĩ quân y bên Lăng Bác. Đây là lực lượng các bác sĩ quân y trực tiếp đảm nhận nhiệm vụ chăm sóc, giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhìn lại lịch sử từ năm 1967, Bộ Chính trị nhận thấy tình hình sức khoẻ của Bác có dấu hiệu xấu đi đã có chỉ đạo “táo bạo” là cử đoàn cán bộ, bác sĩ sang Liên Xô học tập về công nghệ giữ gìn lâu dài thi hài phục vụ thăm viếng. Nơi học tập chính là Trung tâm Nghiên cứu Y sinh Matxcova đã ướp bảo quản nhiều lãnh tụ và các nhà lãnh đạo như Lênin, Stalin… Trưởng đoàn bác sĩ được cử đi là Thiếu tá, bác sĩ Nguyễn Gia Quyền, Chủ nhiệm khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Quân y 108. Sau khi về nước, Tổ công tác đặc biệt vừa tiếp tục công tác tại Khoa Giải phẫu bệnh, vừa tìm tòi nghiên cứu tài liệu và thực hành thực nghiệm để sẵn sàng cho nhiệm vụ tối mật, tối quan trọng khi có tình huống xảy ra. Ngày 2 tháng 9 năm 1969, sự ra đi về cõi vĩnh hằng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành dấu mốc quan trọng của dân tộc Việt Nam, nhân dân Việt Nam và bạn bè trên toàn thế giới. Cũng bắt đầu từ đó, đã đánh dấu một chuyên ngành mới trong nghiên cứu y học và khoa học thực hành đó là khoa học ướp bảo quản lâu dài thi thể phục vụ thăm viếng tại Việt Nam.
Sau khi Người qua đời, với tấm lòng kính yêu vô hạn, đời đời nhớ ơn Bác và thể theo nguyện vọng thiết tha của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân, tại phiên họp ngày 29/11/1969, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam (nay là Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam) đã quyết định: "Với tấm lòng kính yêu vô hạn và đời đời nhớ ơn Hồ Chủ tịch, chúng ta phải thực hiện đến mức tốt nhất nhiệm vụ giữ gìn lâu dài thi hài Hồ Chủ tịch và xây dựng Lăng của Người" để tên tuổi, hình ảnh, sự nghiệp vĩ đại và công lao to lớn của Người mãi khắc ghi vào con tim, khối óc của mỗi người dân đất Việt, mãi mãi là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết dân tộc, thống nhất Tổ quốc của nhân dân ta.
Nhiệm vụ giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh được yêu cầu hết sức nghiêm ngặt và có tính đặc thù cao, cần có lực lượng tin cậy, trung thành tuyệt đối và kiến thức đầy đủ. Và lực lượng đảm nhận trọng trách lớn lao, thiêng liêng này được Bộ Chính trị giao phó cho Bộ Quốc phòng và trực tiếp là các bác sĩ quân y. Người bác sĩ quân y đầu tiên được giao nhiệm vụ và trọng trách đó là Bác sĩ Nguyễn Gia Quyền, được giao đảm nhiệm Tổ trưởng tổ y tế đặc biệt chăm sóc giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh.Từ năm 1969 đến năm 1975, trong giai đoạn chiến tranh khốc liệt ở Miền Bắc, thiên tai, lũ lụt và các điều kiện giữ gìn an toàn thi hài Bác có nguy cơ bị tác động, Tổ y tế đặc biệt nằm trong đội hình của Đoàn 969 đã phải di chuyển thi hài Bác đi bảo quản ở khu vực K9. Trong 6 năm với 6 lần di chuyển, trải qua biết bao gian khó, vất vả và nguy hiểm nhưng Đoàn 969 nói chung, Tổ y tế đặc biệt nói riêng đã luôn nỗ lực vượt mọi khó khăn để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ, giữ gìn an toàn tuyệt đối thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh trong mọi tình huống.Đến ngày 29/8/1975 Đảng và Nhà nước ta tổ chức trang trọng lễ khánh thành Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và quyết định giữ gìn lâu dài Thi hài Bác trong Lăng của người để ngày ngày nhân dân, đồng bào cả nước, bạn bè, khách quốc tế đến thăm viếng Người tỏ lòng tôn kính, ngưỡng mộ. Ngày 14/5/1976, Bộ Quốc phòng ra Quyết định thành lập Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó có Viện nghiên cứu khoa học giữ gìn thi hài với phiên hiệu là Viện 69 do bác sĩ Nguyễn Gia Quyền làm Viện trưởng. Chức năng, nhiệm vụ của Viện 69 được xác định là: Trực tiếp tiến hành toàn bộ công tác y tế chăm sóc thi hài và triển khai công tác nghiên cứu khoa học công nghệ phục vụ giữ gìn lâu dài và tuyệt đối an toàn Thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh.Theo sự phát triển của đất nước và Bộ Tư lệnh, Viện 69 đã từng bước trưởng thành, gặt hái được nhiều thành tích và nhận được nhiều phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Bộ Quốc Phòng. Thế hệ các lãnh đạo của Viện 69 đã có nhiều đóng góp cho nhiệm vụ đơn vị và sự phát triển trưởng thành của Viện gồm Đại tá, Tiến sĩ, Thầy thuốc nhân dân, Nghiên cứu viên cao cấp Vũ Văn Bình; Thiếu tướng Tiến sĩ, Thầy thuốc nhân dân, Nghiên cứu viên cao cấp Lại Văn Hòa; Đại tá, Tiến sĩ, Thầy thuốc ưu tú, NCVCC Nguyễn Văn Vận…
Đội ngũ cán bộ, nhân viên y tế Viện 69, Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh
Hiện nay, lực lượng bác sĩ quân y của Viện 69, Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh đang tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, giữ vững truyền thống “Trung hiếu vẹn toàn, đoàn kết hiệp đồng, tự lực tự cường, chủ động sáng tạo” để thực hiện tốt nhất nhiệm vụ giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh. Gần 60 năm trưởng thành là chặng đường ghi dấu biết bao nỗ lực và cống hiến của lực lượng bác sĩ quân y bên Lăng Bác. Từ những điều kiện sơ khai, thiếu thốn, đến nay chúng tôi đã làm chủ nhiều kỹ thuật hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng chuyên môn, làm chủ kỹ thuật và công nghệ. Từ các nghiên cứu thử nghiệm, nghiên cứu hợp tác chúng tôi đã có thể độc lập thực hiện các quy trình kỹ thuật đặc thù, chuyên sâu. Hiện nay, các Viện 69 đã chủ động tiến hành đảm bảo đầy đủ các điều kiện để thực hiện nhiệm vụ giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh phục vụ thăm viếng an toàn tuyệt đối như tiến hành pha chế dung dịch đặc biệt, làm thuốc thi hài, kiểm tra đánh giá tình trạng thi hài. Đây là những kỹ thuật khó, chuyên môn sâu và có tính đặc thù cao. Tuy nhiên, Viên 69 luôn nỗ lực, phát huy tinh thần trách nhiệm cao, ham học hỏi, cầu tiến bộ, giữ vững truyền thống đối ngoại thuỷ chung với các Chuyên gia Nga, tích cực nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo để phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị trọng tâm giữ gìn lâu dài, bảo vệ tuyệt đối an toàn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh, phục vụ tốt nhất lễ viếng Bác của Đảng, nhà nước, nhân dân và bạn bè khách quốc tế, góp phần vào sự phồn vinh phát triển của đất nước, gìn giữ và phát huy di sản, hình tượng, tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh sống mãi trong lòng mỗi chúng ta./.
Thượng tá Lê Tài Thế,
Chủ nhiệm khoa Hình thái học, Viện 69
